Wat gebeurt er als onderzoekers hun dagelijkse bezigheden pauzeren en drie dagen lang gewoon meedraaien in een wijk? Niet iemand interviewen aan een tafel, maar samen planken sjouwen en meewerken in de stadstuin. Onderzoekers van Bridge2Health probeerden het uit tijdens een ‘3 Days Inside’-experiment in Appingedam (Noord-Groningen). Recent schreven ze over hun ervaringen en geleerde lessen in een wetenschappelijk artikel.
Nikki Jepkema, onderzoeker van de Hanze, vertelt: “We wilden heel graag meer leren over citizen science. Dus ook onze rol als onderzoeker daarin verder verbreden.” Voor Lieke Dalstra, onderzoeker van de Hanze en Professional Doctorate-kandidaat, was Appingedam een logische plek. Vanuit haar werk in de Innovatiewerkplaats Meer Gezonde Jaren voor Appingedam is zij al langer actief in de regio. In deze regio leven mensen gemiddeld minder lang in goede gezondheid dan in veel andere delen van Nederland.
Zo ontstond het idee om juist daar te experimenteren met een andere manier van onderzoek doen: gewoon meedoen met de bewoners. En zo geschiedde: samen met Amy Jeschke (Hanze), Harold Hofenk (Hanze) en Jonathan Broekhuizen (Hogeschool van Amsterdam) reisden ze af naar Appingedam en dompelden zich drie dagen onder in het dagelijks leven daar.
Geen vooropgestelde plannen
“Onze insteek was niet: we gaan burgers even ondervragen. Nee, we gaan meedoen. Helpen stond voorop”, vertelt Jepkema. Dalstra vult aan: “We gingen er eigenlijk heel open in. Wel hadden we een klein programma gemaakt, maar niet vooraf bedacht wat we er aan de achterkant uit wilden halen. Dit wetenschappelijke artikel is eigenlijk ook een heel natuurlijk voortvloeisel, gewoon onze oprechte ervaringen over dit experiment en over participatief actieonderzoek.”
In het artikel reflecteren de onderzoekers op deze vorm van onderzoek en wat dit betekent voor hun rol als onderzoeker. Participatief actieonderzoek is een manier van werken waarbij bewoners, professionals en onderzoekers samen leren, handelen en reflecteren. Niet onderzoek doen over een wijk, maar onderzoeken mét mensen in de wijk, in een voortdurend proces van meedoen, observeren en bijsturen.
Laarzen aan, handen uit de mouwen
In de praktijk betekende dat onder andere helpen met het winterklaar maken van de stadstuin en een houten huisje afbreken. Terwijl ze planken versjouwden, een bijenhotel afbraken en samen koffie dronken, ontstonden gesprekken vanzelf. “Dat geeft gewoon een hele andere dynamiek dan tegenover elkaar zitten”, zegt Dalstra. “Je voert hele natuurlijke gesprekken.”
Volgens Jepkema ontstaat er ook meer gelijkwaardigheid in zo’n situatie. “We worden allebei even vies. We hebben allebei de laarzen aan. Niemand is beter of meer dan de ander en je hebt hetzelfde doel op dat moment.”
Ook de langere tijd in de wijk maakte verschil. Jepkema: “Je wordt veel meer onderdeel van de context. En je ziet mensen in verschillende settings terug. Eerst in de stadstuin, later in een koffietentje of op de markt. Dat geeft veel meer zicht op hoe een plek en gemeenschap werkt en wat er speelt. Terwijl daar in onderzoek normaal gesproken vaak te weinig tijd voor is of voor wordt gemaakt.”
Ga meer de wijk in
Volgens Dalstra vraagt deze manier van werken om een andere houding van onderzoekers. “Probeer echt onderdeel te zijn van en mee te bewegen met bewoners. Kom niet zelf met een vooraf opgestelde agenda, maar neem ervaringen uit de praktijk als beginpunt. Gewoon open kijken wat er ergens leeft.”
Tegelijkertijd vraagt dat ook om ruimte binnen onderzoek en beleid. Want wie participatief actieonderzoek wil doen, moet tijd hebben om aanwezig te zijn, relaties op te bouwen en te ontdekken wat er speelt. Jepkema: “Het is als onderzoeker soms lastig om de tijd te vinden om meerdere dagen ergens te zijn en participatief actieonderzoek te doen. In het huidige systeem past dat niet altijd. Meer ruimte om eerst de vraag op te halen, in plaats van vooraf al te moeten weten wat de vraag is, zou helpen.”
Blijven experimenteren
De aanpak bracht ook nieuwe vragen met zich mee. “Hoe vertel ik wie ik ben?”, zegt Dalstra. “Als ik vertel dat ik onderzoeker ben van de Hanze, geeft dat soms een bepaald beeld dat ik eigenlijk niet wil afgeven.” Volgens de onderzoekers is die spanning tussen meedoen en onderzoek doen iets om verder te onderzoeken.
“En drie dagen is eigenlijk nog steeds kort. Je moet langere tijd zichtbaar zijn op dezelfde plek om echt vertrouwen op te bouwen”, aldus Dalstra. Voor de onderzoekers is één ding in ieder geval duidelijk: dit was niet het laatste experiment in deze vorm.
Meer lezen?
Bridge2Health op het ECSA congres
Begin maart reisden verschillende onderzoekers van Bridge2Health af naar Oulu in Finland voor het ECSA-congres: het Europese congres over citizen science.