De bijeenkomst vond plaats in de Amsterdamse deelwijk Holendrecht, waar we hartelijk werden ontvangen door de coördinator van de Groene Hub. Dit samenwerkingsverband van bewonersinitiatieven, of buurtcoöperatie, werkt nauw samen met de gemeente, onderwijsinstellingen (waaronder, Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Amsterdam en UvA) en onderzoekers om sociale en duurzame initiatieven in de wijk te versterken.
De coördinator nam ons mee in de wereld van lokale initiatieven die vanuit het gedachtegoed van de donuteconomie vorm krijgen: sociaal én duurzaam, met als doel onder meer energiearmoede tegen te gaan.
Zo helpt een fixbrigade bewoners om hun energierekening te verlagen, zijn er vergroeningsacties op balkons en alternatieven voor bestrating, en wordt er in moestuinen samen gewerkt aan verduurzaming. Daarnaast biedt de hub een atelier waar tweedehands kleding wordt gerepareerd en naailes wordt gegeven, repareert een fietsenmaker tegen kostprijs, en gaan bewoners regelmatig de wijk in om zwerfafval te verzamelen.
Burgeronderzoek: drie uitdagingen centraal
Onderzoekers Jonathan Broekhuizen en Barbara de Groot lichtten het B2H-programma toe, samen met een bewoner die al jarenlang betrokken is bij het burgeronderzoek. Zij benadrukte hoe belangrijk waardering en oprechte betrokkenheid zijn, en dat zij die in haar rol ook daadwerkelijk ervaart.
In de presentatie stonden drie belangrijke uitdagingen binnen burgeronderzoek centraal. De eerste is onderzoekers die een wijk binnenkomen om informatie op te halen, zonder iets terug te geven. Ook wel extractivisme genoemd. De tweede is een overvloed aan regels en procedures die het eigenlijke doel uit het oog doet verliezen, ofwel proceduralisme. De derde is de neiging om bepaalde vormen van kennis meer waarde toe te kennen dan de ervaringen van bewoners, waardoor een ongelijke machtsbalans ontstaat: epistemisch onrecht.
Barbara liet vervolgens enkele video’s zien die deze uitdagingen zichtbaar maken. Hoewel de video’s nog niet volledig waren afgerond, gaven ze een indringend beeld van hoe bewoners de samenwerking met kennisinstellingen ervaren.
De video’s werden enthousiast ontvangen en vormden de basis voor een levendige discussie over participatief actieonderzoek. Begrippen als warmte, aandacht, wederkerigheid en gezien worden kwamen daarbij steeds terug.
Ook werd besproken hoe community-initiatieven een vorm van activisme kunnen bevatten: een initiatief kan tegelijk verbinden én een maatschappelijk statement maken. De centrale boodschap van de sessie was helder: goede vraagarticulatie begint bij bewoners, niet bij onderzoekers of beleidsmakers.
Kraktie: zorg voor senioren vanuit de Surinaamse gemeenschap
Het tweede deel van de middag stond in het teken van Kraktie, een Surinaams initiatief dat zich inzet voor senioren in de wijk. Rondom de ouderen is een netwerk van familie, mantelzorgers en vrijwilligers georganiseerd. Kraktie is aangesloten bij de Groene Hub en maakt deel uit van de buurtcoöperatie. De gemeente heeft het initiatief officieel erkend als ‘learning lab’.
Het tegengaan van eenzaamheid staat centraal. In de buurtkeuken en huiskamer wordt samen gekookt, gegeten en muziek gemaakt. De focus ligt op vitaal en gezond blijven, en zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. Daarbij wordt samengewerkt met een expertisecentrum van de Hogeschool van Amsterdam, waar co-creatie het uitgangspunt is.
De grootste uitdaging blijft de financiering. Hoewel iedereen de meerwaarde erkent, beoordeelt de gemeente jaarlijks opnieuw of het initiatief doorgang kan vinden. Dat laat de spanning zien tussen de kracht van lokale initiatieven en de regels en financieringscycli van overheden.
Tijdens de bijeenkomst werden verschillende suggesties gedaan voor meer continuïteit: bewoners laten spreken bij de gemeente, een businessdeveloper aanstellen, ambtenaren medeplichtig maken aan het succes, fondsen aanspreken, ambtenaren laten ervaren hoe community-based werken eruitziet, en gezamenlijk met meerdere communities het gesprek met de gemeente aangaan. Ook werd gepleit voor betrokkenheid van het mbo bij de uitvoering en voor erkenning van Kraktie als goed voorbeeld van integrale samenwerking tussen zorg en welzijn.
Afdronk
De middag leverde een aantal heldere lessen op: betrek de eindgebruiker vanaf het begin, leg de nadruk op verduurzaming, en zet video in als communicatiemiddel: het werkt.
Meer nieuws?
Drie dagen meedoen in een wijk: wat leren onderzoekers daarvan?
Wat gebeurt er als onderzoekers hun dagelijkse bezigheden pauzeren en drie dagen lang gewoon meedraaien in een wijk?